Cách ghép dương xỉ lên thân cây gồm bốn bước chính: chọn giá thể phù hợp, quấn dớn giữ ẩm quanh gốc cây, cố định bằng dây rồi treo ở nơi có độ ẩm cao và ánh sáng tán xạ. Làm đúng kỹ thuật, rễ dương xỉ chỉ mất khoảng 4-8 tuần để bám chắc vào thân cây hoặc bảng gỗ mà không cần dùng đến chậu đất.
1. Vì sao nên ghép dương xỉ lên thân cây thay vì trồng chậu
Nhiều người thắc mắc tại sao dương xỉ sừng hươu, dương xỉ tổ chim hay dương xỉ ổ phượng lại được ghép lên gỗ thay vì trồng trong chậu như những cây khác. Câu trả lời nằm ở đặc tính sinh học của chúng.
Đây là những loài thực vật biểu sinh, ngoài tự nhiên chúng sống bám trên vỏ cây lớn trong rừng, lấy nước từ hơi ẩm không khí và dinh dưỡng từ lá mục rơi xuống chứ không cắm rễ sâu vào đất. Khi ghép lên thân cây, bạn đang tái tạo đúng môi trường sống này, giúp cây thoát nước tốt, hạn chế tình trạng úng rễ vốn là nguyên nhân hàng đầu khiến dương xỉ chết. Ngoài lợi ích sinh trưởng, cách trồng này còn tạo ra một mảng xanh treo tường độc đáo, phù hợp với không gian ban công, sân vườn hay góc làm việc nhỏ.
2. Chuẩn bị dụng cụ và vật liệu trước khi ghép
Trước khi bắt tay vào ghép, bạn cần chuẩn bị đầy đủ cây giống, giá thể và vật liệu cố định để quá trình diễn ra thuận lợi, tránh phải dừng giữa chừng vì thiếu đồ.
2.1 Chọn loại dương xỉ phù hợp để ghép
Không phải loại dương xỉ nào cũng thích hợp để ghép lên thân cây. Ba cái tên được trồng theo cách này nhiều nhất là dương xỉ sừng hươu, dương xỉ tổ chim và dương xỉ ổ phượng, bởi chúng vốn dĩ là thực vật biểu sinh ngoài tự nhiên. Nên chọn cây con khỏe mạnh, lá xanh đều, phần rễ hoặc thân rễ không bị dập hay úng nước để tỷ lệ bám giá thể thành công cao hơn.
2.2 Chọn giá thể: thân cây khô hay bảng gỗ
Giá thể quyết định phần lớn độ bền và thẩm mỹ của tác phẩm sau này. Mỗi loại có ưu nhược điểm riêng, bạn có thể tham khảo bảng so sánh dưới đây trước khi chọn.
| Loại giá thể | Ưu điểm | Lưu ý khi dùng |
| Thân cây khô, gốc cây khô | Hình dáng tự nhiên, tạo tiểu cảnh sống động | Cần ngâm nước xử lý nấm mốc trước khi ghép |
| Bảng gỗ vú sữa, gỗ nhãn | Bề mặt phẳng, dễ khoan lỗ treo dây | Nên chọn gỗ chịu nước, không bị mục nhanh |
| Gỗ lũa | Đường vân đẹp, độc bản | Giá thành cao hơn, khó tìm kích thước đồng đều |
2.3 Vật liệu đi kèm cần chuẩn bị
Bên cạnh cây và giá thể, bạn cần chuẩn bị thêm một số vật liệu sau để cố định cây chắc chắn trong suốt giai đoạn bén rễ:
- Dớn trắng hoặc rêu sphagnum để giữ ẩm quanh gốc
- Dây cước, dây dù hoặc dây kẽm bọc nhựa để cố định
- Kéo cắt cành, móc treo hoặc đinh vít nếu treo tường
- Bình xịt phun sương để tưới ẩm sau khi ghép
3. Cách ghép dương xỉ lên thân cây từng bước chi tiết
Sau khi đã có đủ dụng cụ, bạn tiến hành ghép theo trình tự dưới đây để đảm bảo cây bám rễ nhanh và không bị lung lay trong quá trình phát triển.
Bước 1: Xử lý giá thể. Nếu dùng thân cây khô hoặc gỗ lũa, hãy ngâm nước sạch khoảng 24-48 giờ rồi phơi thật khô để loại bỏ nấm mốc và côn trùng ẩn nấp bên trong.
Bước 2: Tạo lớp lót giữ ẩm. Trải một lớp dớn trắng đã ngâm nước lên vị trí định ghép, độ dày khoảng 2-3cm để tạo môi trường ẩm cho rễ non phát triển.
Bước 3: Đặt cây lên giá thể. Nhẹ nhàng đặt phần gốc hoặc thân rễ dương xỉ áp sát vào lớp dớn, chú ý chừa khoảng trống hai bên để rễ có không gian lan rộng sau này.
Bước 4: Cố định cây bằng dây. Dùng dây cước quấn nhiều vòng qua phần gốc và lớp dớn, siết vừa đủ chặt để cây không xê dịch nhưng không làm dập thân.
Bước 5: Treo cây nơi thoáng mát. Đặt tác phẩm ở vị trí có ánh sáng tán xạ, tránh nắng gắt trực tiếp trong ít nhất hai tuần đầu để cây ổn định trước khi ra rễ mới.
4. Cách buộc dương xỉ vào gốc cây khô đúng kỹ thuật
Với gốc cây khô có bề mặt sần sùi, nhiều mấu và hốc tự nhiên, cách buộc cần linh hoạt hơn so với bảng gỗ phẳng để cây bám chắc mà vẫn giữ được dáng đẹp tự nhiên.
Chọn vị trí có hốc hoặc rãnh. Ưu tiên đặt cây vào những chỗ lõm sẵn trên gốc cây, vừa giúp giữ dớn không bị rơi, vừa tạo cảm giác cây mọc tự nhiên từ gỗ ra.
Không siết dây quá chặt vào một điểm. Nên chia lực quấn thành nhiều vòng chéo nhau quanh gốc thay vì siết dồn vào một chỗ, tránh làm nghẹt phần cổ rễ khiến cây khó hút ẩm.
Kiểm tra độ ẩm giá thể thường xuyên. Gốc cây khô thường thoát nước nhanh hơn bảng gỗ phẳng, vì vậy trong 3-4 tuần đầu bạn cần phun sương đều đặn mỗi ngày để lớp dớn không bị khô cứng, ảnh hưởng đến quá trình bén rễ.
5. Trồng dương xỉ sừng hươu trên bảng gỗ, cách làm phổ biến nhất hiện nay
Dương xỉ sừng hươu là loài được ghép lên bảng gỗ nhiều nhất nhờ hình dáng độc đáo và khả năng phát triển tốt trên giá thể phẳng. Loài này có hai loại lá riêng biệt: lá tấm chắn nằm sát giá thể để bám rễ và lá bào tử vươn dài như gạc hươu, vì vậy cách ghép cần chú ý không che khuất phần lá tấm chắn.
Quy trình thực hiện khá giống cách ghép thông thường nhưng có một vài điểm khác biệt. Đầu tiên, đặt lớp dớn trắng dày vừa phải lên bảng gỗ rồi đặt cây sao cho lá tấm chắn hướng sát vào bảng gỗ, phần lá dài hướng ra ngoài để dễ phát triển. Sau đó phủ thêm một lớp dớn mỏng lên trên phần rễ, rồi dùng dây cước quấn nhiều vòng qua khối dớn và bảng gỗ theo hình chữ thập để cố định thật chắc. Khi rễ đã bám đủ chặt vào bảng gỗ, thường sau 2-3 tháng, bạn có thể cắt bỏ bớt dây cước để tác phẩm trông tự nhiên hơn.
6. Làm tiểu cảnh dương xỉ treo tường từ cây đã ghép
Sau khi cây đã bám rễ ổn định trên giá thể, bạn hoàn toàn có thể kết hợp nhiều cây lại thành một mảng tiểu cảnh treo tường sống động thay vì chỉ treo đơn lẻ từng cây.
Nguyên tắc quan trọng nhất là bố trí các tấm ghép theo bố cục so le, cây lớn ở trung tâm và cây nhỏ xung quanh để tạo chiều sâu cho mảng tường. Nên chọn tường có mái che hoặc ban công có độ ẩm ổn định, tránh vị trí hứng nắng gắt hoặc gió lùa mạnh làm khô nhanh lớp dớn. Khoảng cách giữa các tấm ghép nên để tối thiểu 15-20cm để lá có không gian phát triển mà không chen chúc, đồng thời dễ dàng vệ sinh và tưới nước riêng cho từng cây khi cần.
7. Chăm sóc dương xỉ sau khi ghép lên thân cây
Ghép đúng kỹ thuật mới chỉ là bước đầu, việc chăm sóc trong những tháng tiếp theo mới quyết định cây có phát triển xanh tốt hay không.
Tưới nước và giữ ẩm. Trong giai đoạn cây chưa bám rễ, nên phun sương 1-2 lần mỗi ngày vào sáng sớm hoặc chiều mát. Khi rễ đã bám chắc, có thể giảm tần suất xuống 2-3 lần mỗi tuần tùy điều kiện thời tiết.
Ánh sáng và vị trí đặt cây. Dương xỉ ưa ánh sáng tán xạ, nên treo ở nơi có mái che hoặc dưới tán cây lớn, tránh ánh nắng trực tiếp buổi trưa khiến lá bị cháy.
Bón phân bổ sung. Sau khoảng một tháng kể từ khi ghép, có thể pha loãng phân bón lá với nồng độ thấp hơn khuyến cáo trên bao bì rồi phun trực tiếp lên lá mỗi 3-4 tuần một lần để cây có thêm dinh dưỡng.
Kết luận
Ghép dương xỉ lên thân cây không khó nếu bạn nắm chắc nguyên tắc chọn giá thể phù hợp, giữ ẩm đều và cố định cây đúng cách. Chỉ cần kiên nhẫn theo dõi trong vài tuần đầu, bạn sẽ có một tác phẩm xanh mát mang đậm hơi thở tự nhiên ngay trong chính ngôi nhà của mình.
Nếu bạn muốn tìm hiểu thêm nhiều kỹ thuật trồng và nhân giống dương xỉ khác, hãy ghé thăm FernsParadise để khám phá thêm các bài viết chuyên sâu trong chuyên mục Kỹ thuật trồng.